Laagwater en droogte in Vlaanderen

Hoogwater haalt het nieuws, maar het tegenovergestelde fenomeen — laagwater — is voor Vlaanderen minstens zo belangrijk geworden. Na droge zomers zakken de waterstanden van rivieren en kanalen tot niveaus die de scheepvaart, de landbouw en de natuur onder druk zetten. Deze gids legt uit hoe laagwater ontstaat en waarom het meer aandacht krijgt dan vroeger.

Wat is laagwater?

Laagwater is een periode waarin het peil van een waterloop duidelijk onder het gemiddelde ligt. Het ontstaat wanneer de aanvoer klein is: weinig neerslag, een droge bodem en hoge verdamping. Anders dan een hoogwaterpiek, die in uren kan ontstaan, bouwt laagwater zich traag op over weken tot maanden.

Een rivier bij zeer laag water met brede, drooggevallen en gebarsten oevers — Bij aanhoudende droogte vallen brede stukken van de bedding droog. Illustratiebeeld.

Waarom lage standen tellen

Te weinig water heeft brede gevolgen. Voor de scheepvaart betekent het minder diepgang en soms beperkingen. Voor de waterkwaliteit is er minder verdunning, waardoor verontreiniging en opwarming sneller doorwegen. Voor landbouw en natuur daalt de beschikbaarheid van water net wanneer de vraag het hoogst is. Op de getijgebonden Schelde dringt bij lage afvoer bovendien het zoute zeewater verder landinwaarts.

Laagwaterberichten en maatregelen

Bij aanhoudende droogte geven de waterbeheerders laagwaterberichten uit en kunnen er maatregelen volgen, zoals een tijdelijk verbod om water uit bepaalde waterlopen te onttrekken. Het doel is het resterende debiet en de waterkwaliteit te beschermen. De actuele berichten en standen verschijnen op de officiële Vlaamse waterportalen.

Vlak polderlandschap met een klein gemaal en een recht afwateringskanaal — In de polders sturen gemalen en sluizen het peil, zowel bij droogte als bij wateroverlast. Illustratiebeeld.

Welke waterlopen zijn gevoelig?

Kleinere, vrij afwaterende rivieren met een beperkte basisafvoer voelen droogte het snelst. Ook de Maas kent uitgesproken lage standen na droge periodes in het Ardense brongebied. Kanalen blijven door sluisregeling stabieler, maar hebben bij langdurige droogte voldoende aanvoer nodig om alle panden te voeden.

Twee kanten van dezelfde munt

Waterbeheer in Vlaanderen draait steeds meer om balans: pieken bufferen bij hoogwater én water vasthouden voor drogere tijden. Beide vragen om ruimte voor water in het landschap.

Laagwater en het klimaat

Klimaatscenario’s voor onze regio wijzen op drogere zomers naast nattere winters. Dat maakt het langer vasthouden van water — in valleien, bodems en waterlopen — een centrale opgave. Inzicht in de actuele standen, ook de lage, helpt om tijdig te reageren. Bekijk de bekkens en meetpunten om de situatie in jouw streek te volgen.

Veelgestelde vragen over laagwater

Wat is laagwater?

Laagwater is een periode waarin de waterstand van een rivier of kanaal duidelijk onder het gemiddelde zakt, meestal door aanhoudende droogte en weinig aanvoer.

Waarom is laagwater een probleem?

Lage standen kunnen de scheepvaart hinderen, de waterkwaliteit verslechteren door minder verdunning, en de beschikbaarheid van water voor landbouw en natuur onder druk zetten.

Wanneer komt laagwater vooral voor?

Vooral in de zomer en het najaar, na een droog voorjaar, wanneer de neerslag laag is en de verdamping hoog.

Wat is een laagwaterbericht?

Een laagwaterbericht is een mededeling van de waterbeheerders over de lage standen en de maatregelen, zoals beperkingen op wateronttrekking. De actuele berichten vind je op de officiële Vlaamse waterportalen.

Kan er een captatieverbod komen bij laagwater?

Ja. Bij aanhoudende droogte kan een tijdelijk verbod gelden om water uit bepaalde waterlopen te onttrekken, om het resterende debiet en de waterkwaliteit te beschermen.

Hebben kanalen ook last van laagwater?

Kanalen worden op peil gehouden met sluizen, maar bij langdurige droogte kan er te weinig aanvoer zijn om alle panden te voeden, wat de scheepvaart beperkt.

Welke rivieren zijn gevoelig voor laagwater?

Vooral kleinere, vrij afwaterende rivieren met een beperkte basisafvoer. Grote regenrivieren als de Maas kennen eveneens uitgesproken lage standen na droge periodes in het brongebied.

Wat heeft laagwater met de getijrivieren te maken?

Bij lage bovenafvoer dringt het zoute zeewater verder landinwaarts op de getijgebonden Schelde, wat gevolgen heeft voor de waterkwaliteit en de natuur.

Waar vind ik de actuele lage waterstanden?

De live metingen en eventuele laagwaterberichten publiceren de officiële Vlaamse waterportalen. Waterstanden.be verwijst daar per meetpunt naar door.

Wordt droogte erger door de klimaatverandering?

Klimaatscenario’s wijzen op drogere zomers, wat de kans op uitgesproken laagwater vergroot. Daarom wordt ingezet op het langer vasthouden van water in het landschap.